Het recente bericht van Gasunie dat Neder­land de beoogde vuldoel­stel­ling van 115 TWh voor deze winter niet meer haalt, onder­streept het belang van struc­tu­rele alter­na­tieven voor aardgas. Datacen­ter­warmte (Datathermie) kan bijdragen om de behoefte aan aardgas te verkleinen op langere termijn. Om gemeenten, warmte­be­drijven, project­ont­wik­ke­laars en datacen­ters te onder­steunen om dit te bewerk­stel­ligen, komt de Dutch Data Center Associ­a­tion (DDA) vandaag met het rapport ‘A Guide to Datather­mics’.

Waarom moet hier nu actie op ondernomen worden?

Gasunie benadrukt dat het niet behalen van de vuldoel­stel­ling niet automa­tisch betekent dat er deze winter onvol­doende gas beschik­baar is of dat de leverings­ze­ker­heid in gevaar komt. Wel is Neder­land volgens Gasunie zonder aanvul­lende maatre­gelen onvol­doende voorbe­reid op een scenario waarin ons land te maken krijgt met een zeer strenge winter. De vuldoel­stel­ling van Gasunie is om genoeg aardgas in opslag te hebben om de strengste winter van de afgelopen 30 jaar te kunnen doorstaan.

Deze ontwik­ke­ling is een duide­lijk signaal dat Neder­land dringend moet gaan kijken naar alter­na­tieve, aanvul­lende warmte­bronnen. Gemeenten moeten uiter­lijk 31 december 2027 een warmte­pro­gramma vaststellen. Daarin beschrijven zij hoe wijken en gebouwen staps­ge­wijs overstappen van aardgas op andere warmte­bronnen. DDA roept gemeenten op om beschik­bare datacen­ter­warmte expli­ciet in deze programma’s in kaart te brengen en lokale datacen­ters, warmte­be­drijven, netbe­heer­ders en mogelijke afnemers vroeg­tijdig bij elkaar te brengen. Wanneer partijen pas met elkaar in gesprek gaan nadat keuzes over infra­struc­tuur en gebieds­ont­wik­ke­ling al zijn gemaakt, kunnen kansrijke warmte­bronnen buiten beeld blijven.

Datathermie: lokale warmte die er al is

Datacen­ter­warmte (Datathermie) kan lokaal bijdragen aan het vermin­deren van het aardgas­ge­bruik. De warmte die vrijkomt bij het koelen van servers kan via warmte­wis­se­laars en warmte­pompen geschikt worden gemaakt voor woningen, kantoren, onder­wijs­in­stel­lingen en glastuin­bouw. Het afgekoelde retour­water kan vervol­gens opnieuw worden gebruikt voor de koeling van het datacenter. Zo kan datathermie zowel warmte als energie effici­ënter benutten.

“Het bericht van Gasunie maakt duide­lijk dat we niet alleen naar de komende winter moeten kijken, maar ook struc­tu­reel moeten werken aan een lagere afhan­ke­lijk­heid van aardgas. Voor de komende winter is datathermie nog geen oplos­sing voor de lage gasop­slag­ni­veaus. Maar warmte die we lokaal benutten, hoeven we in volgende winters niet uitslui­tend met aardgas op te wekken. Een deel van de benodigde warmte is er al; nu moeten gemeenten, warmte­be­drijven en datacen­ters samen zorgen dat de daarvoor benodigde infra­struc­tuur volgt”, zegt Stijn Grove, Managing Director, Dutch Data Center Association

Van beschikbare warmte naar een werkend warmtesysteem

In de praktijk is niet de beschik­baar­heid van warmte de grootste belem­me­ring. De uitda­ging zit vooral in de verbin­ding tussen de warmte­bron en de afnemer. Daarvoor zijn een passend warmtenet, een langdu­rige en stabiele warmte­vraag, heldere verant­woor­de­lijk­heden en een sluitende busines­scase nodig.

Dat vraagt om samen­wer­king vanaf het begin. Gemeenten moeten weten waar warmte beschik­baar is en waar deze kan worden gebruikt. Warmte­be­drijven en project­ont­wik­ke­laars moeten kansrijke locaties technisch en econo­misch onder­zoeken. Datacen­ters kunnen duide­lijk­heid geven over hun warmte­pro­fiel, conti­nu­ï­teit en voorwaarden voor levering.

Nederlandse projecten laten zien dat het kan

Verschil­lende projecten laten al zien dat datathermie technisch en opera­ti­o­neel uitvoer­baar is. In Groningen gebruikt Warmte­Stad sinds 2022 restwarmte van datacenter QTS voor zijn warmtenet. Warmte­pompen brengen de warmte daar op de juiste tempe­ra­tuur om woningen en gebouwen te verwarmen.

In Rotterdam gebruikt Smartdc de warmte van zijn datacenter voor de verwar­ming van meer dan honderd kantoren in de Van Nelle Fabriek. Volgens Smartdc kan het project circa 800.000 kubieke meter aardgas per jaar besparen – 80 procent van het jaarlijkse verbruik van de Van Nelle Fabriek.

Denemarken laat zien wat infrastructuur mogelijk maakt

Ook buiten Neder­land zijn voorbeelden op grotere schaal te vinden. In Denemarken levert restwarmte van het datacenter van Meta via het bestaande warmtenet van Fjern­varme Fyn inmid­dels warmte aan circa 11.000 huishou­dens in de stad Odense.

Het Deense voorbeeld laat vooral zien dat schaal ontstaat wanneer de warmte­bron, warmte­pomp en het warmtenet als één systeem worden ontwik­keld. Voor Neder­land is dat de relevante les: beschik­bare warmte wordt pas een bruik­bare energie­bron als de lokale infra­struc­tuur en samen­wer­king tijdig worden georganiseerd.

Praktische gids voor nieuwe warmteprojecten

‘A Guide to Datather­mics’ helpt gemeenten, warmte­be­drijven, project­ont­wik­ke­laars en datacen­ters om beschik­bare restwarmte te vertalen naar een uitvoer­baar warmte­pro­ject. De gids behan­delt onder meer warmte­kwa­li­teit, afstand en infra­struc­tuur, warmte­pompen, contracten, verant­woor­de­lijk­heden, finan­cie­ring en bestaande praktijkvoorbeelden.

DDA brengt partijen desge­wenst in contact met Neder­landse projecten en experts. De centrale boodschap van de gids is realis­tisch: datathermie is geen snelle oplos­sing voor de gasvoor­raad van deze winter, maar kan met tijdige keuzes wel bijdragen aan minder aardgas­ge­bruik in veel winters daarna.

Het rapport ‘A Guide to Datather­mics’ is hier te downlo­aden: https://www.dutchdatacenters.nl/publicaties/a‑guide-to-datathermics-nl/.